Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) üye ülkelerinin devlet ve hükümet başkanları ile konuk liderler, örgütün 25’inci kuruluş yılında Kırgızistan’da bir araya geldi.
AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le görüşme gerçekleştireceği zirve sürerken Moskova’dan Ankara’nın Karadeniz’de moratoryum teklifine ret geldi.
Emperyalist Batı blokuna karşı Rusya ve Çin’in kurduğu ŞİÖ üyesi ve konuk ülkelerin liderleri, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov'un başkanlığında genişletilmiş ŞİÖ Artı (SCO Plus) formatında bir araya geldi.
Zirveye Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yanı sıra Rusya Devlet Başkanı Putin, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Belarus Devlet Başkanı Lukaşenko, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ve Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev katıldı.
ÇOK KUTUPLULUK MESAJLARI
Çok kutupluluk mesajlarının verildiği liderlerin buluşması, Ukrayna'da beşinci yılına yaklaşan savaş sürerken ve ABD’nin İran’a karşı başlattığı savaşın altıncı ayında gerçekleşti. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Caparov, açılış konuşmasında küresel sistemde çok kutupluluğun önemine dikkat çekerek Birleşmiş Milletler (BM) reformu çağrısında bulundu.
Xİ’DEN KÜRESEL GİRİŞİM ÇAĞRISI
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ise ŞİÖ’nün örgütün “evrensel bir güvenlik ortamını teşvik etmesi” gerektiğini belirterek “hegemonya, tek taraflılık ve korumacılığa” karşı çıktı. Herhangi bir ülke ismi vermeden bunların “tarihin akışına karşı durduğunu” söleyen Xi, ŞİÖ’yü “çağın sorumluluğunu üstlenmeye” çağırdı.
ŞİÖ’yü “Kuşak ve Yol’un yüksek nitelikli ortak inşası ve Küresel Kalkınma İnisiyatifi’nin uygulanması için öncelikli bir alan” gördüklerini belirten Xi, örgütü “Küresel Güvenlik İnisiyatifi”, “Küresel Uygarlık İnisiyatifi” ve “Küresel Yönetişim İnisiyatifi’ni” harekete geçirmeye çağırdı.
‘EN BÜYÜKLERDEN BİRİ OLDUK’
Rusya Devlet Başkanı Putin ise, silahlı çatışmaların önüne geçilmesi gerektiğini belirterek “çatışmaları tetikleyen unsurların ortadan kaldırılması” çağrısında bulundu. ŞİÖ’nün büyümesini sürdürdüğünü ifade eden Putin, örgütün yalnızca Avrasya’da değil, küresel ölçekte de en büyük bölgesel yapılardan biri haline geldiğini söyledi.
Putin, BM’nin ülkelerin çıkarlarını uzlaştıran temel mekanizma olarak işlevini koruması gerektiğini belirterek "BM, herhangi bir ülkenin veya ülke grubunun çıkarlarını savunan bir örgüt haline dönüşmemeli. BM Şartı, ileride de uluslararası hukukun temel kaynağı olmalı" dedi. BM’nin “deişen gerçekliklere” uyum sağlaması gerektiğini kaydeden Putin, çok kutuplu dünya düzeninin inşa edilmesinin önemini vurgulayarak, bu sürecin kaçınılmaz olduğunun altını çizdi.
ŞİÖ üye devletlerinin devlet başkanları, zirvede Bişkek Deklarasyonu'nu imzaladı. Liderler, örgütün 2035 yılına kadar olan Kalkınma Stratejisi'nde belirlenen hedeflerin gerçekleştirilmesinde ŞİÖ'yü daha da güçlendirmeye yönelik çabaların sürdürülmesi konusunda anlaştı. Zirve sonunda terörle mücadele, yapay zekâ, uyuşturucu bağımlılığıyla mücadele, enerji ve diğer işbirliği alanlarını kapsayan 28 belge imzalandı.
MOSKOVA’DAN GÖRÜŞME ÖNCESİ RET GELDİ
AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Putin’in ŞİÖ zirvesi kapsamında bir araya gelmesi beklenirken görüşmenin Ukrayna ve Karadeniz’deki çatışmalara yönelik diplomatik girişimlerin olacağı aktarıldı. Ancak görüşme gerçekleşmeden Türkiye'nin Rusya ve Ukrayna'ya Karadeniz'deki saldırıların durdurulması amacıyla sunduğu moratoryum önerisine Moskova'dan ret geldi.
Rusya’nın Vladivostok şehrinde başlayan Doğu Ekonomik Forumu’nda (EEF) gazetecilere konuşan Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Alexander Grushko, bu tür önlemlerin bir çözümü yakınlaştırmayacağını, aksine "barışçıl bir çözüm olasılığını geciktireceğini" söyledi. Grushko, NATO’nun genişlemesi ve Ukrayna’nın silahlandırılması gibi “çatışmanın temel nedenlerinin” çözülmesi gerektiğini kaydetti.
KARADENİZ TAHIL GİRİŞİMİ’Nİ HATIRLATTI
Son dönemde Rusya ve Ukrayna arasında şiddetlenen karşılıklı saldırılarla Karadeniz, savaşın ana cephesi haline geldi. Taraflar birbirlerinin ticaret altyapısını ve gemilerini hedef alırken Türkiye’ye ait gemilere de saldırılar düzenleniyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Rusya ve Ukrayna'ya Karadeniz'deki askeri faaliyetlerin durdurulması yönünde bir teklif sunduklarını açıklamıştı.
Öte yandan Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova da Ankara’dan resmi bir teklif almadıklarını belirterek geçmişte Karadeniz Tahıl Girişimi’ne benzer bir düzenlemeye sıcak bakmadıklarını söyledi. Zaharova, 2022-2023 dönemindeki girişimde açılan insani koridorun saldırılar için kullanıldığını ve yaptırımlarla karşı karşıya kaldıklarını hatırlattı.
